Toen we nog in een vitale, sociale en gelijkwaardige gemeenschap leefden: Jager-verzamelaars

Sjoerd Knobben

Psycholoog en klinisch-psychoneuroimmunologisch (kPNI) therapeut (leefstijlgeneeskunde).

Waarom onze leefperiode als Jager-verzamelaar belangrijk is

De mens heeft 99% van haar geschiedenis doorgebracht in kleine groepen jager-verzamelaars (small-band hunter-gatherer societies; SBHG) (1). Dit is waar ons genoom (genetica) en lichaam op gebaseerd is en bepalend voor alles wat met ons en het leven te maken heeft. Biologische evolutie en (epi)genetica verklaard waarom we ‘kippenvel’ krijgen, suiker zo lekker vinden, vitamine D (meer) nodig hebben en het voor een gezond en gelukkig leven het noodzakelijk is, om sociaal contact en verbinding te hebben.

Van jager-verzamelaar naar onze moderne bestaan met welvaart

Kwalitatief (geluk, gezondheid, verbondenheid) hoogwaardig leven hebben we met de komst van landbouw circa 10.000 jaar geleden in toenemende mate verruild voor kwantiteit (materialisme, kindersterfte reduceren, nodeloos rekken van leven) – of van ‘welzijn naar welvaart’.

Landbouw gaf meer voedsel, dat meer energie en daarmee de mogelijkheid tot het krijgen van meer kinderen te krijgen, voeden en onderhouden. Dit kwam met een trade-off, namelijk dat de kwaliteit van voedsel lager en de variëteit minder was. Door de toenemende aantallen, verdreven landbouwers geleidelijk de jager-verzamelaar manier van leven. Er zijn op enkele plekken nog jager-verzamelaars, zoals de Hadzabe in Tanzania of de Ye’kuana in Venezuela.

Steeds grotere samenleving ontstonden en uiteindelijk onze huidige massasamenleving. Technologisch hebben we veel bereikt. Het grotendeels oplossen van kindersterfte door ons medische kunnen is uiteraard fantastisch. Het gaat niet er niet om welke samenleving beter is. Het gaat om te bekijken wat we kunnen verbeteren. Het is namelijk pijnlijk duidelijk dat meer technologie en spullen ons niet gelukkiger maakt, terwijl jager-verzamelaars bijvoorbeeld geen depressie kennen. Zoals klinisch psycholoog en professor dr. Stephen Ilardi zegt: “depressie is een ziekte van de beschaving”.

Lees: dr. S. Ilardi: ‘Depressie is een ziekte van de beschaving’

Jager-verzamelaars leefden geen kort, akelig en bruut leven

Onze voorouders (jagers-verzamelaars) leefden helemaal geen kort, akelig en bruut leven, zoals sommige eerdere geleerden hebben gesuggereerd (2). 

Onderzoekers (1) schrijven dat SBHG rondtrekkende samenlevingen (nomaden) zijn, die de dag beleven met directe opbrengst en plezier (eten, activiteiten) en dus van dag tot dag ‘way of life’ genieten. Er is geen domesticatie van dieren, teelt van planten of accumulatie van hulpbronnen. Deze gemeenschappen zijn zeer verbonden in alles wat ze doen (anderen mensen, dieren en natuur) en ervaren voortdurend plezier, positieve sociale steun en relationeel doelgericht leven. Hoewel ze veel fysiek contact hebben in samenwerkingsrelaties, genieten ze ook van een hoge persoonlijke autonomie met respectvolle sociale grenzen, individuele vrijheid en egalitaire (gelijke) relaties met mensen van alle leeftijden. SBHG leven ondergedompeld in een wereld van coöperatief geven en nemen, waarbij vrijgevigheid en samenwerking met de sociale en natuurlijke wereld wordt gewaardeerd. De natuurlijke wereld maakt deel uit van de gemeenschap en ze zijn er ontspannen en comfortabel in. Ze tolereren geen egoïstisch of dominant gedrag en dus is er geen dwang, zelfs niet van volwassene tot kind. Omdat het voorzien in basisbehoeften deel uitmaakt van de stroom van het leven, is opgekropte frustratie of woede zeer zeldzaam (1).

We kunnen zien aan de persoonlijkheden van de kinderen en volwassenen in hedendaagse SBHG, dat deze leden blij, aangenaam en vrijgevig zijn. Het moreel functioneren in deze omgevingen is gericht op sociale betrokkenheid, of het behandelen van anderen als gelijken door middel van spel en vriendschap, wat plaatsvindt door middel van gehechtheid aan gezelschap, wat cruciaal is in de vroege kinderjaren (1).

Wat ook opvalt aan moderne SBHG is, is de hoge mentale gezondheid en sociaal-moreel welzijn bij kinderen en volwassenen. Ze zijn intelligenter, alerter, expressiever en meer geïnteresseerd in dingen en mensen om hen heen, dan de gemiddelde Europeaan of Amerikaan (1).

Op naar een menswaardige samenleving

Het lijkt mij evident dat dit voorgaande aandacht en ruimte verdient in onze samenleving: Misschien is de technologische vooruitgang en de huidige manier van leven niet het toppunt van het menselijk bestaan. De mensheid lijkt niet in een rechte lijn naar het beloofde land te wandelen. Misschien is de westerse samenleving niet een magische staat, waarin technologie ons bevrijdt van de ‘ketenen’ van het moeten bevredigen van basale menselijke behoeften. Wellicht zijn we helemaal niet onze vrije tijd en plezier in het leven aan het maximaliseren.

In plaats daarvan heeft de ‘welvaart’ misschien juist het tegenovergestelde gedaan. Misschien liggen de meest ontspannen dagen van de mensheid achter ons – ver, ver achter ons.

Laten we dat idee eens nader onderzoeken en wellicht liggen daar waardevolle aanwijzingen hoe we onze huidige leven kunnen verbeteren.

Wetenschappelijke referentie

(1). Gray, P. (2014). Play theory of hunter-gatherer egalitarianism. In D. Narvaez, K. Valentino, A. Fuentes, J. J. McKenna, & P. Gray (Eds.), Ancestral landscapes in human evolution: Culture, childrearing and social wellbeing (pp. 192–215). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199964253.003.0014

(2). McCauley B. (2019) Life Expectancy in Hunter-Gatherers. In: Shackelford T., Weekes-Shackelford V. (eds) Encyclopedia of Evolutionary Psychological Science. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-16999-6_2352-1

Deel dit artikel via

Abonneer

0 Reacties

Oudste

Nieuwste Meest gestemd

Inline feedbacks

Bekijk alle reacties

Koudetraining voor de algemene gezondheid en aangetoond positief effect bij de ziekte van Bechterew

Lees hoe koudetraining kan helpen om jouw algehele gezondheid te verbeteren en aangetoond positief is bij de ziekte van Bechterew.

Vanuit empathie en afstemming naar hechting

In onze vroege kindertijd zijn we als mens volledig aangewezen op anderen die ons verzorgen, voeden en beschermen. Daarnaast is de psychische en emotionele begeleiding en ondersteuning minstens net zo belangrijk. We lezen hoe empathie en afstemming op een baby of kind uiteindelijk leidt tot een beeld of ‘programma’ van zichzelf, anderen en de wereld.

Water en een gebalanceerd drinkadvies

De schadelijke gevolgen van extra water drinken Een Amerikaanse vrouw overleed deze week aan watervergiftiging. Ze zou in 20 minuten

Mindfulness effectief bij hartfalen en de hart-brein connectie

Mind over matter Bij de (hart)arts is het gebruikelijk dat ze je bloeddruk, cholesterol en bloedsuikerspiegel controleren. Dat is belangrijk,

Kindervaccinatie gekoppeld aan een toename in totale sterfte, blijkt uit nieuw onderzoek

Een nieuw onderzoek ontdekt dat westerse landen die de meeste vaccinatiedoses voor zuigelingen geven, hogere kindersterftecijfers hebben, wat tegen de veronderstelling ingaat dat meer vaccins gelijk staan aan lagere sterftecijfers. De gegevens suggereren dat onbedoelde gevolgen de totale sterfte kunnen verhogen.