De mentale titanen Jung en Freud
Carl Gustav Jung (1875-1961) en Sigmund Freud (1986-1939) zijn de twee meest invloedrijke personen op het gebied van de psychologie (studie menselijk gedrag) en psychiatrie (studie psychische ziekten). Freud heeft veel grondwerk gelegd, waar Jung verder op heeft geborduurd. Centraal in Jung’s werk staat en hij stelde, terecht, dat mensen die hun donkere- of schaduwkant niet kunnen waarnemen, dit ook niet waarnemen in anderen.
Jung had een heldere visie over de risico’s van een gebrekkige psychische en emotionele ontwikkeling bij de bevolking, in combinatie met autoritaire leiders. Een gevolg is wat hij noemt een social-state-slavery, een variant van autoritarisme, waarbij de bevolking zich ideologisch en fanatisch toewijden aan hun leiders. De meningen van anderen worden dan sterk onderdrukt en groepen worden zelfs tot de vijand gemaakt (polarisatie). Deze meningen zijn namelijk bedreigend voor de gevestigde orde en de angst die bij twijfel vrijkomt kan niet worden ‘gedragen’. Het mogen uiten en bespreken van meningen is nou net het gene wat noodzakelijk is voor het functioneren van een democratie. Helaas is dit iets wat mensen met zwakke of onrijpe psychische ontwikkeling niet (kunnen) begrijpen of kunnen naleven. Angst speelt een grote rol, waar ik later op terugkom.
Vrijheid en democratie kan door een zwakke bevolking steeds verder ontmanteld worden, afhankelijk van maatschappelijk verval en autoritaire leiders hun kansen zullen benutten tot meer macht. Het eindstadium is absolute controle bij een enkeling of aantal, zoals in Rusland, N-Korea en China. Ook in het westen zien we dat de macht bij een elite groep hoort die veelal achter de schermen de touwtjes in handen hebben. Zeer duidelijk is dat president Biden al behoorlijk dementerend is en eigenlijk als een soort puppet functioneert.
In dit artikel werk ik toe naar een stuk uit Jung’s boek The Undiscovered Self. Hij vertelt dat social-state-slavery een opvulling is voor de leegte dat religie heeft achtergelaten. Net zoals bij religie is er dan sprake van het dogmatisch en blind volgen van leiders en groeperingen die bepaalde ideologieën (doctrines) hebben. Deze leiders of groeperingen doen alsof ze het weten, de (absolute) waarheid aan hun zijde hebben en de oplossing bezitten. De kwetsbare of onrijpe mens is hier vatbaar voor. Dit werkt psychisch net zoals dat het in onze kinderfase noodzakelijk is dat mama of papa (absolute) veiligheid geven. Een kind ziet de opvoeder als de allerliefste, allersterkte of allergrootste. Iets vergelijkbaars doen we (indien onvoldoende mentaal rijp en/of psychisch beschadigd) dus bij onze leiders. Kritiek op leiders is dan uit den boze en wordt afgeweerd. Mensen blijven in meer of mindere mate nog emotioneel een kind. De narcist is dit bij uitstek en die bestaan overigens in vele vormen in maten. Van de typische (dictators, politici) tot de ‘goeddoeners’ in extremistische (linkse) groeperingen. Voor die laatste groep is er een Engels gezegde dat ik vaak inzet:
"The road to hell is paved with good intentions".
De staat van onze mentale gezondheid
Zwakke of onrijpe persoonlijkheden hebben het meer nodig om vast te houden aan externe ‘krachten’ voor veiligheid, in de vorm van een (spiritueel) leider of religieus object zoals god. Ik zeg hier overigens niet dat geloven in god per definitie wordt gedaan door deze persoonlijkheden. Geloof in god komt ook in vele vormen en maten.
Over het algemeen is de huidige psychische gezondheid van onze moderne beschaving, op zijn zachtst gezegd armoedig en kwetsbaar. Zo toont onderzoek aan dat narcisme aan het toenemen is en wetenschappers spreken van een narcisme epidemie.
Jung betoogt in zijn boek dat de toekomst van onze democratische (vrije) samenleving afhangt van de capaciteit van individuen, om verzet te bieden tegen de collectieve krachten van de gemeenschap. Alleen door bewustzijn en begrip van het onderbewuste en innerlijke natuur – het onontdekte zelf – oftewel zelfkennis, hebben we tegengif voor ideologisch fanatisme.
Daarvoor moeten we de dualiteit van ons bestaan aangaan – het bestaan van goed en de capaciteit voor kwaad in elk. Alleen dan kunnen we copen met de gevaren van massavorming en beschermen tegen mensen met macht die dit misbruiken.
Mentale gezondheid en sterke mensen van maatschappelijk belang
Gezonde emotionele en psychische ontwikkeling en de daarbij afwezigheid van ziekten, maar ook empathie en capaciteit voor sociaal gedrag, is afhankelijk van zoals Jung het noemt individualisering: Een mens wordt een eigen mens.
“Individuation means becoming a single, homogeneous being, and, in so far as ‘individuality’ embraces our innermost, last, and incomparable uniqueness, it also implies becoming one’s own self. We could therefore translate individuation as… self-realization.”
70 jaar nadat Jung zijn boek schreef, neem ik als psycholoog waar wat hij al voorzag: De moderne mens, weet zich geen raad met zichzelf, in een uiterst complexe wereld en is vrijwel niet in staat tot individualisatie en zelfrealisatie. De statistieken tonen aan dat depressie, angststoornissen, burn-out, ontwikkelingsstoornissen, et cetera, elk jaar weer toenemen. Deze ziekten hebben vooral te maken met onze cultuur en manier van leven. Het bewijs laat zien dat deze welvaartsziekten (waaronder ook kanker, diabetes, hartaandoeningen et cetera) niet voorkomen onder volkeren die nog als jager-verzamelaar leven. Onze voorouders leefden op een manier dat gelijkwaardigheid en sociale warmte kenmerkt en is de ‘blauwdruk’ van ons bestaan. Het geeft zicht op wat we nodig hebben.
Collectief vs. Individu
Dat individualisatie over het algemeen minder plaatsvindt, heeft dus vooral te maken met onze cultuur en manier van leven. De toenemende massaliteit en druk vanuit het collectief, maakt het lastiger voor een persoon om zichzelf vrij te gaan ontdekken en te begrijpen. Er is al in de jeugd weinig ruimte voor gevoel en de focus ligt op maatschappelijk bijdragen en presteren. Er wordt ons geleerd hoge cijfers te halen zodat we in de maatschappij productie kunnen draaien, maar hoe we zelf ‘draaien’ komt weinig aan bod. Later wordt dit dan maar bij de psycholoog geleerd. Logisch gevolg is dat we meer last hebben van (mentale) ziekten.
We trainen onszelf om te werken aan een toekomst voor iets wat we nooit echt gaan bereiken. Leven in het hier en nu laten we achterwege. Tevreden zijn met wat er is leren we zo dus niet. Het kapitalisme bied een utopie van rijkdom en succes, maar leidt paradoxaal tot ellende en depressie. De America dream is in werkelijkheid de American nightmare. We stellen gezondheid en leven uit, om ergens in de toekomst te gaan leven met vrijheden. Kortom, het is erg knap als je je eigen weg kunt gaan en in staat bent tot individualisatie.
De biologische drive om uniek te zijn
Leven voor anderen (zonder daarbij voor jezelf) is conflicterend met onze biologische drive om uniek te willen zijn en destructief voor gevoel van eigenwaarde. Het niet kunnen omgaan met de tegenstrijdige boodschappen in de maatschappij zorgt voor een gespleten en verwarrende ervaring met het zelf. Wanneer een persoon zichzelf niet ontdekt of voelt dan kan het ook niet weten wat het (echt) wil en waar het nou werkelijk voor leeft. Men wordt onbevredigbaar, ongeduldig, gesloten, verslavingsgevoelig en is gedreven door oppervlakkigheden en directe bevrediging. We komen in een staat van overleving, worden gesloten en verliezen de capaciteit om empathisch, rationeel en compassievol te zijn.
Mens is perfect imperfect
Vooral mensen met een kinderlijke emotionele ontwikkeling (narcisme) verliezen sneller de capaciteit om empathisch te zijn en zich te kunnen verplaatsen in andere perspectieven, waardoor een ruimtelijk, sociaal en ecologisch overzicht verloren gaat. Dit bevordert het geloven in dogma’s en creëert tunnelvisie. Bijzonder eigenlijk maar kindvolwassenen, zoals Trump, kunnen bijzonder genoeg in onze kapitalistische democratieën floreren en zelfs president worden.
Narcisten en autoritaire leiders manipuleren bij uitstek en gebruiken angst als centraal machtsmiddel. Door angst in te boezemen en bijvoorbeeld het demoniseren van de out-group, wordt het makkelijker om mensen tegen elkaar uit te spelen (polariseren) voor eigen gewin. Denk bijvoorbeeld aan heksen, barbaren en joden, dat allemaal out-group’s waren. Bij de term wappies is er ook sprake van polarisatie. De in-group reduceert angst door zich vast te klampen aan de leider die voor hun een schijnbare oplossing biedt.
Het stockholm-syndroom bevat hetzelfde principe en onderliggende psychische mechanisme. Hierbij krijgt bij een bankoverval sympathie voor de gijzelnemer en gaat diegene zelfs verdedigen. Om te kunnen copen met de intense angst wordt de realiteit verdrongen om maar een positief beeld te vormen van de overvaller – zien als bondgenoot – waardoor angst wordt gereduceerd. Ons brein (lichaam) doet er alles aan om te overleven. Wanneer we overspoeld zouden raken door angst (neurologische meltdown), zou dit ook de dood kunnen betekenen. Angst is het gene dat centraal in ieder mens aan de touwtjes trekt en is altijd op de achtergrond aanwezig.
Sociale macht staat centraal bij de mens
Er zijn talloze voorbeelden uit de geschiedenis te noemen, waarbij groepen mensen massaal zijn geïndoctrineerd en de gedemoniseerde out-group massaal werden uitgemoord. De christelijk kerk jaagde op heksen en Hitler gebruikte de joden, om zijn politieke doeleinden te bereiken. Zonder dit had hij nooit het Duitse volk zo weten te mobiliseren. Als de joden er niet waren geweest, had hij overigens wel een andere groep gebruikt voor zijn doeleinden. Daar zijn narcisten heel kundig in.
Carl Gustav Jung: 'The undiscovered self'
Hieronder een stuk uit Jung’s boek waarin hij vertelt hoe angst onder de bevolking in sociale dictatuur kan veranderen, waarbij andersdenkenden fanatiek door de bevolking worden onderdrukt.
Boek pdf, pagina’s 23-24:
"The State has taken the place of God; that is why, seen from this angle, the socialist dictatorships are religions and state slavery is a form of worship. But the religious function cannot be dislocated and falsified in this way without giving rise to secret doubts, which are immediatly repressed so as to avoid conflict with the prevailing trends towards mass-mindedness. The result, as always in such cases is overcompensation in the form of fanaticism, which in its turn is used as a weapon for stamping out the least flicker of opposition. Free opinion is stifled and moral decision ruthlessly suppressed, on the plea that the end justifies the means, even the vilest. The policy of the State is exalted to a creed, the leader or party boss becomes a demigod beyond good and evil, and his votaries are honored as heroes, martyrs, apostles, missionaries. There is only one truth and beside it no other. It is sacrosanct and above critiscm. Anyone who things differently is a heretic, who, as we know from history, is threatened with all manner of unpleasant things. Only the party boss, who holds the political power in his hands, can interpret the State doctrine authentically, and he does so just as suits him
Bron
https://fleurmach.files.wordpress.com/2016/07/jung-the-undiscovered-self-1957.pdf
