De natuur (werkelijkheid) is de inhoud en werking van het heelal zoals door de mens waargenomen, ervaren en gewaardeerd. De natuur kan worden ingedeeld tussen het levende en het niet levende. De niet levende natuur wordt bestudeerd door de natuurkunde, scheikunde, aardwetenschappen en astronomie (universum) en de levende natuur door de biologie – de leer van het leven.
Dit laatste wetenschappelijke veld kan op haar beurt onderverdeeld worden in bijvoorbeeld fysiologie, ecologie, genetica, psychologie en paleontologie. De geneeskunde komt uiteindelijk voort uit een groot deel van deze wetenschappelijke velden. In de zoektocht naar wijsheid en gezondheid is het essentieel om de natuur en dus alle wetenschappen als een verbonden systeem te zien.
Evolutie is een centraal proces dat optreedt in het natuursysteem bij dus zowel de levende als niet levende natuur. Zo praten astronomen ook over evolutie, maar dan over de evolutie van ons heelal. Biologische evolutie is zowel feit als theorie (1). Een wetenschappelijke theorie is de hoogste positie dat een idee in de wetenschap kan bereiken en is niet alleen maar een hypothese (1). Lees verder over hoe evolutie de natuur en mens heeft gevormd.
Evolutie
Evolutie staat voor geleidelijke verandering dat we in de natuur waarnemen – de veranderingen over verloop van tijd onder invloed van natuurkrachten, zoals zwaartekracht. Zo vormde vanaf circa 15 miljard jaar geleden het universum uit een hete, dichte ‘zee’ van materie en energie (2). Terwijl de kosmos zich uitbreidde en afkoelde, bracht het melkwegstelsels, sterren, planeten en uiteindelijk leven voort (2).
Allerlei zaken kunnen worden verklaard vanuit evolutie, zoals de hoge mate van aanwezig koolstof en waterstof of dat het element goud juist minder aanwezig is. Evolutie is het verklaringsmodel dat met observaties (bewijs) door natuurkundigen wordt bevestigd.
Biologische evolutie
Biologische evolutie is het proces van veranderingen in het verloop van tijd, waarbij organismen in staat zijn om zichzelf en omgeving te beïnvloeden. Organismen en dus ook de mens zijn gedreven door overleving. Herbert Spencer kwam met de term ‘survival of the fittest’ voor Charles Darwin de vader van evolutie dit paradigma verder aan de wereld bracht. Aanpassingsvermogen en flexibiliteit (the fittest) bij de eeuwige veranderde omstandigheden (natuur) zal de grootste kans op overleven geven en daardoor worden de gedragen genen doorgegeven. Zo is de mens door evolutie vooral heel slim geworden en hebben we spierkracht ingeleverd. Het is dus niet zozeer ‘survival of the strongest’ dat een hele simplistische kreet is.
Evolutie is heel concreet en aanwezig
Biologische evolutie is waarneembaar in het laboratorium en de natuur. Het feit dat we jaarlijkse nieuwe griepvaccins nodig hebben of bacteriën antibiotica resistenter raken zijn concrete voorbeelden van waarneembare evolutie (1). Evolutie verklaart veel meer dan alleen de fossielen die we vinden en stamboom van soorten. Evolutie verklaart elk biologisch detail, vergelijkbaar met hoe de geschiedenis veel aspecten van een huidige politieke situatie verklaart (1). Andere voorbeelden zijn hoe fossielen laten zien dat zoogdieren pas 300 miljoen jaar geleden ontstonden of dat na het uitsterven van de dinosauriërs, zoogdieren en vogels zich over de gehele planeet verspreiden (1). Evolutie verklaard hoe we de capaciteit hebben gekregen om koemelk te verteren of waarom we de capaciteit om vitamine C aan te maken hebben verloren. We zien dat de processen die evolutie aansturen, zowel op korte als lange termijn, waarneembare feiten zijn (1).
Illustratie: De stamboom van al het leven
Waar komen we vandaan en waarom is dat relevant
Sinds het ontstaan van het leven circa 4 miljard jaar geleden, zijn evolutionaire processen, zoals mutatie, selectie en genetische drift, verantwoordelijk voor genetische veranderingen in organismen (1). Vanuit eencellige organismen zoals virussen en bacteriën is de mens over hele lange tijd gevormd tot de mega structuren (37 biljoen = 37.000.000.000 lichaamscellen) dat we vandaag de dag zijn (4). Eigenlijk zijn alle organismen op aarde aan elkaar gerelateerd als een grote superfamilie. Uit deze superfamilie is uiteindelijk ook de mens ontstaan. Voor de natuur en evolutieprocessen zijn de laatste 10.000 jaar (landbouw revolutie) en zeker 200 jaar (industriële revolutie) nog maar een zeer korte tijd.
Het moderne leven is een evolutionaire mismatch
Hoewel er wel veranderingen optreden is het genetische ‘plan’ dat wij met ons meedragen, (nog) niet adequaat aangepast aan de nieuwe leefomstandigheden. Deze evolutionaire ‘mismatch’ tussen wat we zijn en hoe we leven, is de oorzaak van de grote toename van typische westerse chronische ziekten. Kijk naar de natuur en je ziet dat het vooral draait om voeden en energie. In evolutieprocessen, de vorming van ons brein en gezondheid, is voeding heel bepalend geweest. Hoe en wat we vandaag de dag eten is enorm verschillend met hoe het altijd is geweest. Voeding is dus een enorme factor waar we alleen met evolutionair denken en wetenschap echt grip op kunnen krijgen.
Conclusie
Voor wijsheid over natuur, mens en gezondheid is evolutie eigenlijk het enige logische denkmodel. en biedt een ruime kijk op het leven. Alles is namelijk verbonden. Eigenlijk zijn alle organismen op aarde aan elkaar gerelateerd als een grote superfamilie en uit deze superfamilie is uiteindelijk ook de mens ontstaan. Wij zijn geëvolueerd, echter is onze leefomstandigheden zo drastisch veranderd, dat onze (epi)genetische programma hier niet toe berekend is. Deze mismatch tussen onze genen en leefomstandigheden, is de oorzaak van de grote toename van typische westerse chronische ziekten. Om hier mee om te gaan en te komen bij gezondheid is het zaak om de natuur te respecteren voor wat het is en hiernaar te ‘gehoorzamen’.
Wetenschappelijke referenties
(1). Russo, C., & André, T. (2019). Science and evolution. Genetics and molecular biology, 42(1), 120–124. https://doi.org/10.1590/1678-4685-gmb-2018-0086
(2). Peebles, P. J., Schramm, D. N., Turner, E. L., & Kron, R. G. (1994). The evolution of the universe. Scientific American, 271(4), 52–57. https://doi.org/10.1038/scientificamerican1094-52
(3). Ayala F. J. (2008). Science, evolution, and creationism. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 105(1), 3–4.https://doi.org/10.1073/pnas.0711608105
(4) Roy, A. L., & Conroy, R. S. (2018). Toward mapping the human body at a cellular resolution. Molecular biology of the cell, 29(15), 1779–1785. https://doi.org/10.1091/mbc.E18-04-0260
